برنامه فشرده ترک سیگار در زمان غربالگری سرطان ریه چه تأثیری دارد؟

ترک سیگار یکی از مهم‌ترین اقداماتی است که افراد سیگاری می‌توانند برای کاهش خطر بیماری‌های جدی، به‌ویژه سرطان ریه، انجام دهند. با این حال، ترک سیگار برای بسیاری از افراد ساده نیست و ممکن است به حمایت دارویی و مشاوره تخصصی نیاز داشته باشد.

یک کارآزمایی بالینی که نتایج آن در سال ۲۰۲۵ منتشر شد، بررسی کرد که آیا می‌توان فرصت مراجعه افراد سیگاری برای غربالگری سرطان ریه را به زمان مناسبی برای شروع یک برنامه جدی ترک سیگار تبدیل کرد یا خیر. نتایج این مطالعه نشان داد که ترکیب مشاوره فشرده و داروهای ترک سیگار می‌تواند شانس ترک موفق را افزایش دهد.

این مطالعه چگونه انجام شد؟

این پژوهش یک کارآزمایی تصادفی با حضور ۶۳۰ فرد سیگاری بود که شرایط لازم برای غربالگری سرطان ریه را داشتند. میانگین سنی شرکت‌کنندگان حدود ۵۹ سال بود و آن‌ها به‌طور میانه روزانه حدود ۲۰ نخ سیگار مصرف می‌کردند.

پژوهشگران شرکت‌کنندگان را به سه گروه ۲۱۰ نفره تقسیم کردند تا سه رویکرد مختلف برای ترک سیگار را با یکدیگر مقایسه کنند.

گروه اول؛ ارجاع به خط ترک سیگار و NRT

افراد این گروه به یک خط تلفنی ترک سیگار معرفی شدند و درمان جایگزینی نیکوتین یا NRT استاندارد را به مدت ۱۲ هفته دریافت کردند. در این روش، فرد می‌توانست از محصولاتی مانند چسب، آدامس یا سایر انواع NRT برای کنترل هوس سیگار و علائم ترک استفاده کند.

گروه دوم؛ کمک بیشتر برای انتخاب دارو

افراد گروه دوم نیز به خط تلفنی ترک سیگار ارجاع داده شدند، اما علاوه بر آن، پزشک یا متخصص مرتبط با غربالگری سرطان ریه به آن‌ها در انتخاب و مدیریت داروی ترک سیگار کمک می‌کرد. بنابراین، این گروه علاوه بر NRT، در صورت نیاز می‌توانست از داروهای ترک سیگار تجویزی نیز استفاده کند.

گروه سوم؛ برنامه یکپارچه و فشرده ترک سیگار

گروه سوم یک برنامه جامع‌تر دریافت کرد. در این برنامه، مشاوره فشرده ترک دخانیات و درمان دارویی در همان مرکز غربالگری سرطان ریه ارائه می‌شد. شرکت‌کنندگان با متخصصان درمان وابستگی به دخانیات در ارتباط بودند و در طول برنامه، یک مشاور مشخص را دنبال می‌کردند. این افراد در طول درمان به‌طور میانه هشت جلسه مشاوره دریافت کردند و در صورت مناسب نبودن یک دارو، امکان تغییر درمان نیز وجود داشت.

کدام روش ترک سیگار موفق‌تر بود؟

تفاوت میان سه گروه در پایان سه ماه قابل توجه بود.

در پایان دوره سه‌ماهه:

• در گروه دریافت‌کننده برنامه فشرده و یکپارچه، ۳۷.۱ درصد افراد سیگار را ترک کرده بودند.

• در گروه دریافت‌کننده خط ترک سیگار و NRT، این میزان ۲۵.۲ درصد بود.

• در گروهی که علاوه بر خط ترک سیگار، از پزشک برای انتخاب NRT یا دارو کمک می‌گرفتند، میزان ترک ۲۷.۱ درصد بود.

به بیان ساده، در این مطالعه برنامه‌ای که مشاور ترک سیگار فشرده را با درمان دارویی ترکیب می‌کرد، نسبت به دو رویکرد دیگر موفق‌تر بود. پژوهشگران در تحلیل آماری نیز برتری برنامه یکپارچه را نسبت به هر دو گروه دیگر تأیید کردند.

آیا این برتری در شش ماه هم ادامه داشت؟

بله. هرچند اختلاف بین گروه‌ها با گذشت زمان کمتر شد، اما گروهی که برنامه یکپارچه و فشرده دریافت کرده بود، همچنان بالاترین میزان ترک سیگار را داشت.

شش ماه پس از شروع برنامه:

• ۳۲.۴ درصد افراد گروه یکپارچه همچنان سیگار نمی‌کشیدند.

• این رقم در گروه دوم ۲۷.۶ درصد بود.

• در گروه اول ۲۰.۵ درصد گزارش شد.

این یافته نشان می‌دهد که حمایت فشرده‌تر می‌تواند فقط به یک ترک کوتاه‌مدت محدود نشود و احتمال حفظ ترک را نیز افزایش دهد.

چرا ترکیب مشاوره و دارو می‌تواند مؤثرتر باشد؟

یکی از نکات مهم این مطالعه این است که وابستگی به سیگار فقط به دریافت نیکوتین مربوط نمی‌شود. بسیاری از افراد علاوه بر وابستگی جسمی، با عادت‌های رفتاری، محرک‌های محیطی، استرس و هوس‌های شدید نیز درگیر هستند.

در برنامه فشرده، فرد تنها یک دارو دریافت نمی‌کرد؛ بلکه به‌طور منظم با متخصص ترک دخانیات در ارتباط بود و روند درمان او پیگیری می‌شد. همچنین اگر داروی انتخاب‌شده مؤثر نبود، امکان تغییر آن وجود داشت.

به همین دلیل، پژوهشگران معتقدند درمان ترک سیگار زمانی می‌تواند اثربخشی بیشتری داشته باشد که دارودرمانی و حمایت رفتاری در کنار یکدیگر ارائه شوند.

غربالگری سرطان ریه چه فرصتی برای ترک سیگار ایجاد می‌کند؟

افرادی که برای غربالگری سرطان ریه مراجعه می‌کنند، معمولاً در گروهی قرار دارند که سابقه مصرف قابل توجه سیگار دارند و در معرض خطر بالاتر ابتلا به سرطان ریه هستند. بنابراین، مراجعه به مرکز غربالگری می‌تواند فرصت مناسبی برای صحبت درباره ترک سیگار و شروع درمان باشد.

NCI بر همین نکته تأکید کرده است که مراجعه برای غربالگری سرطان ریه می‌تواند یک فرصت مناسب برای ارائه خدمات ترک سیگار باشد؛ یعنی فرآیند غربالگری فقط برای پیدا کردن بیماری نیست و می‌تواند به پیشگیری از آسیب‌های آینده نیز کمک کند.

آیا برای ترک سیگار حتماً باید از برنامه‌های فشرده استفاده کرد؟

خیر. نتایج این مطالعه به این معنی نیست که روش‌های ساده‌تر ترک سیگار بی‌فایده هستند. خط‌های تلفنی ترک سیگار، NRT و سایر داروها نیز می‌توانند به افراد کمک کنند.

نکته اصلی این پژوهش این است که برای افرادی که وابستگی بیشتری دارند یا در ترک‌های قبلی موفق نشده‌اند، حمایت تخصصی‌تر و پیگیری مستمر ممکن است شانس موفقیت بیشتری ایجاد کند.

انتخاب روش مناسب باید با توجه به میزان مصرف سیگار، شدت وابستگی به نیکوتین، سابقه تلاش‌های قبلی برای ترک و وضعیت سلامت فرد انجام شود.

این مطالعه چه پیامی برای افراد سیگاری دارد؟

مهم‌ترین پیام این پژوهش این است که ترک سیگار نباید فقط به اراده فرد محدود شود. استفاده از درمان‌های دارویی در کنار مشاوره و حمایت تخصصی می‌تواند مسیر ترک را قابل مدیریت‌تر کند.

همچنین اگر فرد یک بار یا چند بار در ترک سیگار موفق نشده باشد، نباید نتیجه بگیرد که هیچ روشی برای او مؤثر نیست. ممکن است نیاز به تغییر دارو، استفاده از ترکیب درمان‌ها یا دریافت حمایت بیشتر داشته باشد.

این یافته‌ها برای افرادی که قصد ترک سیگار دارند، یک پیام مهم دارند: دریافت کمک تخصصی می‌تواند تفاوت قابل توجهی ایجاد کند و تلاش دوباره برای ترک ارزشمند است.

جمع‌بندی

نتایج یک کارآزمایی بالینی با حضور ۶۳۰ فرد سیگاری نشان داد که یک برنامه ترک سیگار یکپارچه شامل مشاوره فشرده و درمان دارویی در افرادی که برای غربالگری سرطان ریه مراجعه کرده بودند، نسبت به ارجاع ساده‌تر به خدمات بهترین روش ترک سیگار و NRT، میزان ترک بیشتری ایجاد کرد.

در سه ماه، حدود ۳۷ درصد افراد در برنامه یکپارچه سیگار را ترک کرده بودند؛ این میزان در دو گروه دیگر حدود ۲۵ و ۲۷ درصد بود. در شش ماه نیز گروه برنامه یکپارچه بالاترین میزان ترک را حفظ کرد.

این مطالعه نشان می‌دهد که ترکیب دارو، مشاوره و پیگیری مستمر می‌تواند یکی از رویکردهای مؤثر برای کمک به افراد سیگاری، به‌ویژه افراد در معرض خطر بالاتر سرطان ریه، باشد. البته این نتایج به معنی مناسب بودن یک روش واحد برای همه افراد نیست و برنامه ترک باید متناسب با شرایط هر فرد انتخاب شود.

منابع خارجی

National Cancer Institute (NCI):
Intensive Program Helps People Being Screened for Lung Cancer Quit Smoking — 21 March 2025.

JAMA Internal Medicine:
Cinciripini PM, Minnix JA, Kypriotakis G, et al. Smoking Cessation Interventions in the Lung Cancer Screening Setting: A Randomized Clinical Trial. 2025;185(3):284–291.